Kilikya tarih boyunca pek cok medeniyete ve kültürlerine ev sahipligi yapmis
büyük bir cografi alandir. Bu cografyanin bir parcasi olan Anavarza, medeniyet
tarihine isik tutacak pek cok gelismeye ev sahipligi yapmistir. Bünyesinde
barindirdigi cesitli topluluklar ve farkli siyasi yapilanmalardan ötürü Anavarza
cografyasi cok köklü ve zengindir. Ovalik Kilikyanin en önemli sehirlerinden
biri olan Anavarza, Kale-kent özellikli yapisiyla tarihi cok eski devirlere kadar
uzanmaktadir. Anavarza kenti esas itibariyla tarihsel sürec icerisinde Roma
Imparatorlugu zamaninda önem kazanmaya baslamistir. Tarihi gelisimi, stratejik
konumu ve savunmaya elverisli yapisi ile önem kazanan Anavarza kenti yüzyillar
boyunca da pek cok saldiri ve istilaya ugramistir.
Tarihi kaynaklar; Anavarzanin Roma Döneminden baslayarak, tarih
sahnesinden cekilme tarihi olan 1375 yilindaki son Memluklu saldirisina kadar
olan kismini genel ve ayrintilariyla önümüze koymaktadir. Kentin 1375 te terk
edilmesinden sonra bir daha iskan görmedigi ve o tarihteki haliyle kaderine
terk edildigi genellikle kabul edilen ortak görüstür. Osmanli Imparatorlugunun
son dönemlerinde Cukurova Bölgesinde muhkim bir takim göcer Türkmen
obalarini Anavarza ve yöresine yerlestirme cabalari disinda kentin adi pek fazla
zikredilmez. Yikilmaya yüz tutmus mekanlariyla yanlizliga ve unutulmusluga
terk edilen Anavarza bu durumunu 1835 li yillara kadar korumustur. Sözü edilen
tarihte, Fransiz mimar, kasif, tarihci, arkeolog, yazar ve gezgin olan, Félix Marie
Charles Texier, meshur Anadolu seyhati sirasinda Anavarzayida kesfederek,
cizimler yaparak tanimlar ve üc ciltten olusan Kücük Asya, Cografyasi, Tarihi
ve Arkeolojisi isimli eserinde etraflica tanitir. Bu seyahatin yayimlanmasindan
sonra basta Anadolu olmak üzere Anavarza batili seyyah ve arastirmacilarin
akinina ugrar. Gelen seyyah ve arastirmacilar, Anavarzanin mevcut durumunu
tanimlar, tarihi hakkinda bilgi verir ve kalintilarin cizimini yapar ve sonraki
dönemlerde ise fotograflarini cekerek ceitli mecralarda yayinlarini yaparlar.
